Amerika'da Diş Hekimi Olmak: Türk Diş Hekimleri İçin Genel Bir Bakış

Türkiye'de diş hekimliği fakültesini bitirip belki yıllardır hasta bakıyorsunuz. Ya da henüz öğrencisiniz ve daha fakülte sıralarındayken "acaba mezun olunca Amerika'da çalışabilir miyim?" diye düşünüyorsunuz. İkisinde de kafadaki soru aynı: bu hayal ne kadar gerçekçi, nereden başlanır?

Detaylara girmeden önce büyük resmi görelim, çünkü Amerika sürecini anlamanın ilk adımı, işin en baştan sandığınız gibi işlemediğini fark etmek.

Şöyle ki, Türkiye'de "denklik" deyince çoğumuzun aklına şu gelir: diplomanı bir kuruma verirsin, incelenir, "evet bu bizimkine denk" diye onaylanır. Bir tür belge tanıma işi. Amerika'da böyle bir şey yok. Orada yabancı bir diş hekiminin lisans alabilmesi için hemen her eyalette aranan temel şart, CODA (Commission on Dental Accreditation) tarafından akredite edilmiş bir diş hekimliği programından mezun olmak. Yani Türkiye'deki diplomanız — üniversiteniz ne kadar iyi olursa olsun — sizi doğrudan Amerikan lisansına götürmüyor. Sizi bekleyen şey bir tanıma değil, yeniden bir eğitimden geçmek ve sınav vermek. Bunu baştan kabullenmek ilerideki her adımı daha anlaşılır kılıyor.

Peki yol nasıl işliyor?

Eyaletten eyalete ayrıntılar değişse de omurga hemen her yerde aynı ve üç şeye dayanıyor.

Birincisi, CODA akredite bir derece. Yabancı diş hekimleri bunu çoğunlukla "Advanced Standing" denen programlarla alıyor. Sizi sıfırdan başlatmıyorlar; zaten diplomanız olduğu için genelde iki-üç yıl süren yoğunlaştırılmış bir DDS ya da DMD eğitimi bu ve bitirdiğinizde elinizdeki diploma Amerikan mezunlarınınkiyle birebir aynı oluyor. İkincisi, ulusal sınav; adı INBDE (Integrated National Board Dental Examination), diş hekimliğinin temel, klinik ve davranışsal bilimlerini ölçen kapsamlı bir yazılı sınav ve lisans için şart. Üçüncüsü de eyalet şartları: Amerika'da diş hekimliği lisansı tek merkezden değil, her eyaletin kendi kurulundan veriliyor, dolayısıyla klinik sınavlar, mevzuat sınavları ve ek şartlar eyalete göre değişebiliyor.

Bunların etrafında bir de diploma değerlendirmesi, İngilizce sınavı, başvurular ve vize gibi halkalar var; hepsini serinin ilerleyen yazılarında tek tek konuşacağız.

"Ben zaten diş hekimiyim, niye tekrar okula gideyim?"

Gayet yerinde bir soru. Zaten okumuş, hatta yıllarca çalışmış biri için baştan iki-üç yıllık bir programa girmek ilk anda yıldırıcı geliyor.

Sebebi şu: Amerika lisans sistemini eğitim standardizasyonu üzerine kurmuş. Eyalet kurulları, lisans verecekleri kişinin kendi akreditasyon standartlarından geçtiğinden emin olmak istiyor, o yüzden yol diploma karşılaştırması yerine ortak bir eğitim çatısından geçmeyi şart koşuyor. İşin rahatlatıcı yanı, Advanced Standing programlarının tam da sizin gibi halihazırda diş hekimi olan kişiler için tasarlanmış olması. Dört yılı baştan tekrarlamıyorsunuz; mevcut bilginiz ve deneyiminiz hesaba katılarak kısaltılmış bir yola giriyorsunuz.

Ya henüz öğrenciyseniz?

Buraya kadar daha çok mezun diş hekimlerinden konuştuk, ama bu yolu düşünenlerin azımsanmayacak kısmı henüz diploma bile almamış oluyor. Belki üçüncü sınıftasınız, belki mezuniyetinize bir yıl var ve şimdiden plan yapıyorsunuz. Bu erken değil, tam tersine oldukça değerli bir öngörü.

Öğrenciyken bu işe kafa yormanın en büyük getirisi zaman. Bazı adımları mezun olmadan çok önce başlatabilir, en azından zihninizde kurabilirsiniz. İngilizceyi erkenden ilerletmek bunların başında geliyor; süreçte gereken TOEFL için öğrencilik yılları en rahat hazırlık dönemi. Not ortalamanız ileride Advanced Standing başvurularında dikkate alınıyor, dolayısıyla onu fakültedeyken yüksek tutmak sonradan işinizi ciddi biçimde kolaylaştırıyor. Klinik gözlem ve deneyim gibi dosyanızı güçlendiren şeyler için de önünüzde daha çok vakit oluyor. Bir de süreci gerçek haliyle erkenden tanımak, "önce Türkiye'de mi çalışsam yoksa doğrudan bu yola mı girsem?" gibi kararları çok daha sağlam vermenizi sağlıyor.

Tek bir uyarı var: Advanced Standing programlarının çoğu başvuru için elinizde bir diplomanın (ya da mezuniyetin çok yakın olduğunun) olmasını bekliyor. Yani programa öğrenciyken başvuramıyorsunuz, ama öğrenciyken hazırlanmaya başlayabiliyorsunuz. Bu dönem başvuru dönemi değil, temel atma dönemi.

Özetle, ister mezun olun ister hâlâ fakültede, bu yola kafa yormak için doğru zaman büyük ölçüde şimdi. Değişen tek şey, bulunduğunuz yere göre atacağınız ilk adım.

Peki bu yol kime göre?

Açık konuşalım: Amerika süreci sabır, planlama ve ciddi bir hazırlık istiyor, ama imkânsız da değil. Her yıl Türkiye dahil dünyanın dört bir yanından epey diş hekimi bu süreci tamamlayıp orada çalışmaya başlıyor. Özellikle uzun vadede Amerika'da yaşamayı düşünen, sürecin getirdiği zaman ve maddi yükü göze alabilen, yeni bir eğitim-sınav sürecine girmeye istekli kişiler için mantıklı bir yol. Ve tabii henüz öğrenciyken geleceğini planlayıp erken hazırlanmak isteyenler için.

Şimdilik aklınızda kalması gereken tek cümle şu: Amerika'da diş hekimliği bir diploma tanıma işi değil, baştan bir eğitim ve sınav süreci. Sıradaki yazıda bu ayrımın üzerine biraz daha gideceğiz, çünkü "denklik" kelimesi orada gerçekten sandığınız anlama gelmiyor.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sınav, kayıt ve ücret şartları zaman zaman güncellenir. Kendi durumuna özel yol haritası için DENTCAMP ücretsiz ön değerlendirme görüşmesi alabilir, sürecin adım adım özetini Süreçler sayfasında inceleyebilirsin.